Olga Mzhelskaya jest białoruską menedżerką kultury, kuratorką, autorką projektów edukacyjnych i popularyzatorką sztuki współczesnej. Urodziła się w Mińsku, ale od 2021 roku mieszka i pracuje w Warszawie. Jej działalność wyrasta z doświadczenia białoruskiego niezależnego pola kultury, ale dziś rozwija się przede wszystkim w polsko-białoruskim kontekście: w próbach zachowania dziedzictwa, tworzenia nowych sieci solidarności i otwierania instytucji kultury na osoby z doświadczeniem migracji. Mzhelskaya ma około piętnastu lat doświadczenia w sektorze kultury. Studiowała dziennikarstwo, informację i komunikację na Białoruskim Uniwersytecie Państwowym, a jej zawodowa droga od początku łączyła kompetencje medialne z pracą w obszarze sztuki. W latach 2009–2013 była jedną z twórczyń i autorek portalu o sztuce KYKY.ORG, później współtworzyła projekty edukacyjne i kuratorskie w Mińsku, m.in. w Galerii „Ў”, gdzie w latach 2015–2018 współprowadziła „Dziecięce warsztaty twórcze”. Jest także współautorką książek dla dzieci o białoruskiej sztuce: „Witebska szkoła dla dzieci”, „Malewicz dla dzieci” i „Szkoła Paryska dla dzieci”. W 2018 roku współtworzyła społeczno-kulturalną organizację Artonist na Białorusi, a od 2020 roku angażuje się w działania na rzecz zachowania spuścizny artysty Zahara Kudina.

Fot. Viktoria Adamava

Można wywnioskować, że to właśnie doświadczenie pracy z dziedzictwem, pamięcią i środowiskiem niezależnych artystów stało się jednym z fundamentów jej dzisiejszej działalności w Polsce. Po przeprowadzce do Warszawy Mzhelskaya rozpoczęła stałą współpracę z takimi instytucjami jak Muzeum Sztuki Nowoczesnej, Staromiejski Dom Kultury, Galeria Promocyjna czy WOK. Organizuje spotkania edukacyjne, działania networkingowe i projekty wspierające integrację ludzi kultury w Polsce, skierowane przede wszystkim do białoruskiej diaspory. Prawie od początku swojej obecności w Polsce oprowadza białoruską publiczność po wystawach w warszawskich instytucjach. Robiła to także na zaproszenie innych podmiotów, m.in. Galerii Arsenał w Białymstoku czy Fringe Warszawa. Jednym z jej najważniejszych projektów jest „Język kultury”, współtworzony z Karoliną Szczypek. Odpowiada on na bardzo konkretną potrzebę, którą jest umożliwienie białoruskim pracownikom i pracowniczkom kultury dalszego funkcjonowania w zawodzie po przymusowej migracji. Łączy naukę specjalistycznego języka polskiego z poznawaniem instytucji, wystaw, pracowni artystycznych i lokalnych kodów zawodowych. W ten sposób integracja jest tym, czym powinna być: procesem wejścia w żywy obieg kultury przez rozmowę, wspólne oglądanie sztuki, budowanie relacji i odzyskiwanie sprawczości zawodowej.

Jako kuratorka Mzhelskaya realizowała wystawy i projekty, które często dotykają tematów przesiedlenia, pamięci, cielesności, przemocy politycznej i kruchości domu. Wśród jej projektów znajdują się m.in. wystawa książek fotograficznych i zinów białoruskich autorów „Przebłyski czasu – białoruskie książki fotograficzne i ziny” podczas Fotofestiwalu w Łodzi (2024), wystawa zbiorowa „Oniryczna rzeczywistość” z udziałem artystów z Polski, Białorusi i Ukrainy w Emi Art Space (2024), indywidualna wystawa Romana Kamińskiego „Post Garden” w Galerii HOS (2023) oraz charytatywna aukcja białoruskiej i ukraińskiej sztuki współczesnej na rzecz Fundacji Humanosh (2023).

Równolegle rozwija działalność popularyzatorską. Jest autorką bloga artystycznego „Little Hedonist” oraz projektu wideo „Little Hedonists Conversations”, poświęconego białoruskiej sztuce współczesnej, zwłaszcza tej tworzonej poza granicami Białorusi. Jej projekt realizowany w ramach stypendium artystycznego m.st. Warszawy związany jest właśnie z działalnością w internecie. Jego założenie jest proste, ale społecznie istotne: zrozumienie sztuki kraju, w którym się mieszka, pomoc w zrozumieniu jego społeczeństwa, wartości, napięć i problemów. Powstało 10 filmów opublikowanych na Instagramie autorki. Mzhelskaya odwiedziła m.in. wystawę „Przestrzenie” w Galerii Zachęta, ekspozycję Jędrzeja Bieńko w Galerii Foksal, Weroniki Hapchenko w Galerii Import/Export, „Rewilding: oddech pełznących cieni” w BWA Warszawa czy wystawy w Muzeum Sztuki Nowoczesnej. Projekt zebrał ponad 54 tysiące wyświetleń w mediach społecznościowych, a jego pozytywny odbiór potwierdziły udostępnienia, reakcje publiczności oraz zainteresowanie białoruskojęzycznych mediów internetowych. Istotnym gestem było świadome przejście przez autorkę na język białoruski, co można odczytywać nie tylko jako gest komunikacyjny, lecz także kulturowy i polityczny, wzmacniający podmiotowość odbiorców oraz wpisujący projekt w szerszą praktykę łączenia białoruskiej diaspory i polskiego pola sztuki.

Anna Pajęcka