Bogna Burska to artystka wizualna, malarka, reżyserka, fotografka, autorka instalacji, prac wideo, tekstów dramatycznych i projektów performatywnych. Profesora w Katedrze Intermediów Akademii Sztuk Pięknych w Gdańsku. W Instytucie Kultury Polskiej UW prowadzi także zajęcia na kierunku sztuki społeczne. Jej praktyka artystyczna od początku rozwija się na styku sztuk wizualnych, refleksji społecznej i eksperymentów z językiem obrazu.

Fot. Archiwum prywatne

Wczesna twórczość Burskiej koncentrowała się wokół cielesności oraz sposobów jej postrzegania. Artystka zadebiutowała charakterystycznymi obrazami malowanymi dłońmi i utrzymanymi w intensywnej, krwistej czerwieni. Burska zestawiała to, co estetycznie atrakcyjne, z tym, co budzi odrazę lub społeczny dyskomfort, podważając granice pomiędzy pięknem a obrzydzeniem. Jej twórczość często opisywana była jako połączenie sztuki krytycznej z namysłem nad samą estetyką i sposobami oddziaływania na widza.

Istotnym obszarem jej działalności stały się również filmy found footage i prace wideo analizujące mechanizmy funkcjonowania współczesnych narracji kulturowych. W swoich realizacjach artystka bada język filmu, sposoby konstruowania obrazów i relacje pomiędzy wizualnością a pamięcią zbiorową. W późniejszych pracach jej język uległ wyraźnej przemianie: z brutalnych, intensywnych obrazów przeszedł w stronę bardziej organicznych, subtelnych i poetyckich form.

Burska jest także autorką tekstów dramatycznych i projektów teatralnych sytuujących się na pograniczu sztuk wizualnych i performatywnych. Jedną z nich jest „Gniazdo”, spektakl z 2015 roku rozgrywający się w przestrzeni galerii podczas wernisażu i poświęcony środowisku sztuki współczesnej. Projekt dotyczył mechanizmów funkcjonowania art worldu: hierarchii, dystynkcji, ukrytych kodów i społecznych rytuałów organizujących pole sztuki, mimo deklarowanej otwartości i inkluzywności. Burska nie tyle tworzyła satyrę na konkretne osoby, ile ukazała system reprodukujący role, pozycje i strategie funkcjonowania w świecie sztuki. Istotne znaczenie miała również sama pozycja autorki. Jej krytyka formułowana jest od środka, z jednoczesną ironią, autoświadomością i przywiązaniem do środowiska, które opisuje.

Wspólnie z Magdą Mosiewicz stworzyła spektakl „Koniec przemocy”, poświęcony problemowi polaryzacji społecznej oraz rozpadowi języka komunikacji politycznej (2017). Projekt przyjmował formę politycznego stand-upu i przedstawiał radykalny podział społeczeństwa na dwa odrębne porządki prawne i światopoglądowe. Poprzez groteskę i przerysowanie twórczynie analizowały mechanizmy społecznego konfliktu, narastającej przemocy symbolicznej oraz braku porozumienia między grupami politycznymi.

Kolejnym ważnym projektem był „Bunt Głuchych” z 2018 roku, inspirowany protestem studentów Uniwersytetu Gallaudeta, który doprowadził do wyboru pierwszego g/Głuchego rektora tej uczelni. Spektakl podejmował temat komunikacji, wykluczenia i możliwości emancypacji osób nienormatywnych. Istotną rolę odgrywał w nim polski język migowy oraz działania chóru, komunikującego się z publicznością poprzez gest i ruch.

Projekt realizowany w ramach stypendium artystycznego m.st. Warszawy, „Języki z wody i powietrza”, poświęcony jest komunikacji ponadgatunkowej oraz relacjom pomiędzy językiem, pamięcią i doświadczeniem wspólnotowym. Punktem wyjścia do pracy były badania nad komunikacją waleni oraz refleksja nad rolą sztucznej inteligencji w poznawaniu języków zwierząt. Spektakl został pomyślany jako performatywne doświadczenie realizowane z udziałem Chóru w Ruchu w składzie foniczno-migowym – osób słyszących i g/Głuchych – wykorzystujących zarówno polski język foniczny, jak i polski język migowy.

W ramach stypendium powstał scenariusz spektaklu, partytury tekstowe oraz materiały audio-wideo wspierające dalszy rozwój projektu. Projekt tematyzuje komunikację jako doświadczenie cielesne i afektywne, odchodząc od prób dosłownego tłumaczenia języków zwierząt na rzecz pracy z rytmem, wokalizacją i gestem.

Twórczość teatralna Bogny Burskiej rozwija się na styku sztuk wizualnych, performansu i krytycznej refleksji nad społecznymi mechanizmami komunikacji. Charakterystyczne dla jej projektów jest traktowanie teatru nie jako zamkniętej fikcji, lecz przestrzeni ujawniania ukrytych struktur relacji społecznych, języków władzy i mechanizmów wykluczenia. Jej spektakle często operują ironią, groteską i świadomą przesadą, wykorzystując estetyczne przerysowanie do analizy realnych konfliktów politycznych i kulturowych. Istotnym elementem tych realizacji pozostaje także namysł nad samym medium komunikacji – jego zawodnością, cielesnością i ograniczeniami. W jej projektach teatr staje się laboratorium społecznych napięć oraz miejscem testowania alternatywnych form obecności i porozumienia, często wykraczających poza dominujące modele języka i reprezentacji.

Katarzyna Niedurny