Anna Krztoń jest ilustratorką i autorką komiksów, specjalizującą się w osobistych narracjach wizualnych. Za jej oficjalny debiut uznaje się autobiograficzny komiks „Weź się w garść”, wydany przez Wydawnictwo Komiksowe (2018) – opowieść o wchodzeniu w dorosłość, relacjach i doświadczeniach młodych kobiet, ich pasjach, przyjaźni i wspólnym mierzeniu się z problemami okresu dorastania. Krytycy opisywali komiks jako przejmujący portret dziewczyn i młodych kobiet.
Fot. Agata Wawryniuk
Wśród jej innych prac znajduje się „Auslander”, anglojęzyczny komiks narysowany do scenariusza Benjamina Dicksona i Johna Barboura, który zostanie wydany jeszcze w tym roku przez Soaring Penguin Press. Artystka współpracowała także z Weroniką Łodygą przy komiksie „Domestic Fluff”, opublikowanym przez Wydawnictwo Young w 2023 roku. Od 2017 roku współtworzy herstoryczną serię „Karolina i Klara” dla magazynu „Kosmos dla Dziewczynek”. Krztoń rozwija również krótkie formy obyczajowe, które wydaje własnym sumptem. Przykładem jest samodzielnie wydany w 2023 roku komiks „Podwarszawski świt”. W 2024 roku opublikowała także „The Swimming Song”, inspirowany pobytem na rezydencji artystycznej we Francji; część tego komiksu była prezentowana w warszawskiej Lengrenówce, oddziale Muzeum Karykatury im. Eryka Lipińskiego (2023). W jej dorobku znajduje się również komiks „Chciałbym zapomnieć” (ze scenariuszem Macieja Cholewińskiego), oparty na historii Władysława Łąki, ocalałego z łódzkiego getta dla dzieci, wydany pod koniec 2023 roku przez Stowarzyszenie „Na co dzień i od święta”. W tym samym roku obchodziła 10 lat pracy twórczej w komiksie i z tej okazji odbyła się jej przekrojowa wystawa w Pałacu Potockich w Krakowie. Została wówczas także wyróżniona Białym Kurczakiem, nagrodą przyznawaną twórcom komiksu niezależnego, za całokształt twórczości. W latach 2022–2024 Wydawnictwo Granda opublikowało trzy tomy jej monografii „Życie i wczasy”, w których autorka zaprezentowała komiksy powstałe od 2012 roku.
W eseju „Bezcenne momenty pomiędzy. O zinach Ani Krztoń”1 Tomasz Pstrągowski opisuje komiksy autorki jako twórczość opartą na uważnym rejestrowaniu stanów przejściowych: podróży, noclegów w hotelach i hostelach, jazdy tramwajami i pociągami, rozmów z bliskimi, chwil czekania oraz drobnych codziennych zdarzeń, które zwykle umykają fabule. Zwraca uwagę, że Krztoń nie szuka efektownych zwrotów akcji, lecz skupia się na momentach zawieszenia, odpoczynku, przemieszczania się czy pozornej bezczynności. Autorka pozwala czytelnikowi wejść w swoją prywatność, ale zachowuje przy tym autonomię i bezpieczny dystans. Według Pstrągowskiego siła jej komiksów polega na umiejętności wydobywania poetyckiego znaczenia z rzeczy pozornie nieistotnych: satysfakcjonującej samotności, powrotów do znanych miejsc, chwilowego szczęścia czy poczucia, że życie mimo braku spektakularnych wydarzeń nieustannie toczy się dalej.
Kadr z komiksu „Ja nie mam problemu”
W ramach stypendium artystycznego m.st. Warszawy Anna Krztoń pracowała nad powieścią graficzną „Ja nie mam problemu”, autofikcyjną historią o kobiecym alkoholizmie. Podkreśla, że zależy jej na opowiedzeniu tematu z kobiecego punktu widzenia, ponieważ w kulturze dominują głównie męskie narracje o uzależnieniach. Punktem wyjścia są jej własne doświadczenia narastającego przez lata i długo bagatelizowanego problemu, osadzone w realiach warszawskich środowisk artystycznych i inteligenckich, gdzie nadużywanie alkoholu bywa społecznie akceptowane. Narracja zaczyna się od mapy osobistych „ważnych miejsc” w dużych polskich miastach. Bohaterka wspomina je przez pryzmat barów, sklepów z piwem, imprez, tras do ulubionych lokali i sytuacji towarzyskich, których alkohol wydaje się naturalnym elementem. Ważnym tematem komiksu jest mechanizm zaprzeczania. Bohaterka wielokrotnie słyszy lub sama powtarza komunikaty w rodzaju: „wszyscy tyle piją”, „po prostu to lubię” czy „to jest zupełnie normalne”. Problem celowo zostaje rozmyty przez język żartu, wspólnotowe rytuały picia i porównywanie się z innymi: skoro inni piją podobnie albo więcej, łatwo uznać, że wszystko jest pod kontrolą. Komiks pokazuje też alkoholizm jako doświadczenie kobiece, związane ze wstydem, kontrolowaniem własnego wizerunku i lękiem przed oceną. Bohaterka konfrontuje się z rodziną, partnerką, terapeutką i samą sobą. Padają pytania o to, z czego właściwie wynika picie.
Anna Krztoń pokazuje, że uzależnienie nie zawsze wygląda jak stereotypowy upadek; może rozwijać się w wielkomiejskich realiach, w przestrzeniach pozornie bezpiecznych. Komiks jest opowieścią o kulturze, która często ułatwia nierozpoznawanie problemu. A jako narracja kobieca jest historią społecznie ważną – i potrzebną.
Anna Pajęcka
1 Z „Życie i wczasy. 2012-2017”, Granda, 2022.
