Nie chodzi „o spotkanie świata dźwięków ze światem ciszy, lecz o zderzenie dwóch równoległych, wypełnionych wibracjami akustycznymi kosmosów, w których dźwięki mają po prostu zupełnie różne gęstości” – pisze.  „Wyjaśnię to na przykładzie książki «Harry Potter» – dodaje jedna z jego rozmówczyń – tam są dwa światy (…) i tak samo jest ze słyszącymi i Głuchymi. Gdybym nagle stała się słysząca, moja tożsamość osoby Głuchej uległaby destrukcji”¹.

Fot. Bartek Warzecha

Michał Mendyk do perfekcji opanował sztukę balansowania między rozmaitymi „kosmosami”. Bywa klasycznym muzykoznawcą, ale też aktywnym twórcą przestrzeni, w których wybrzmiewają dźwięki o nienormatywnych gęstościach. Pisze dla ekspertów i dla najmłodszych. Prowokuje zderzenia światów, które nie grożą destrukcją żadnego z nich.

Urodził się w 1981 roku. Studiował ekonomię i muzykologię na Uniwersytecie Warszawskim. Jest publicystą muzycznym, redaktorem, tłumaczem, działaczem społecznym, kuratorem i producentem wydarzeń. Swoje teksty publikował m.in. na łamach „Ruchu Muzycznego”, „Glissando”, „Musiktexte”, „Newsweek’a” czy „Wprost”. Prowadził audycje muzyczne w Programie 2 Polskiego Radia.

Książkowo debiutował w 2017 roku. Napisana wraz Michałem Liberą „M.U.Z.Y.K.A.” (Dwie Siostry, il. A. i D. Mizielińscy) była próbą przybliżenia najmłodszym najważniejszych zagadnień dotyczących muzyki klasycznej i eksperymentalnej. Przyszli muzycy (oraz słuchacze) dowiadują się z niej, czym jest dźwięk; kim był Raymond Murray Schafer i… czy muzyka jest w brzuchu. Książka spotkała się z bardzo ciepłym przyjęciem: „Spra­wa jest pro­sta – pisał Piotr Kropka – kupu­jesz dziec­ku książ­kę «M.U.Z.Y.K.A.» i wsią­kasz na parę godzin. A potem, jak wpad­nie Ci w ręce jakaś pły­ta z krę­gu współ­cze­snej awan­gar­dy, na przykład Ian­nis Xena­kis albo nowe wyko­na­nia Ste­ve­go Reicha, to pod­kra­dasz dziec­ku książ­kę i spraw­dzasz w niej, o co tu w ogó­le chodzi”. Wiele wskazuje na to, że entuzjazm krytyka podzielają wydawcy z całego świata – książka doczekała się dotąd przekładów na czeski, niemiecki i koreański.

Dwie pozostałe pozycje w dorobku Mendyka to wywiady rzeki z Zygmuntem Krauzem („Wywiad o niczym”, PWM, 2021) oraz Krzysztofem Knittlem („Granice niczego”, PWM, 2024), które powstały w ramach serii „Ludzie świata muzyki”. Choć autor rozmawia w nich z niewątpliwymi branżowymi autorytetami, to zdecydowanie unika postawy wiernopoddańczej. „Dociekliwość pytań Mendyka, bezpośrednich i nieco przekornych (…) nadaje tempo wymianie zdań” – komentowała Barbara Bogunia na łamach „Ruchu Muzycznego”.

Tyle o pierwszym z „kosmosów”. W ramach kontaktów z drugim Mendyk od 2017 roku współtworzy fundację Automathophone, której celem jest „redefiniowanie muzyki oraz procesów słuchania we współczesnym kontekście społeczno-technologicznym”. Jednym z największych sukcesów organizacji jest stworzenie cyklu „Opera dla Głuchych”, – interdyscyplinarnego projektu zmierzającego do ułatwiania osobom głuchym dostępu do głównego nurtu kultury oraz popularyzacji ich praktyk artystycznych. W ramach cyklu powstają spektakle oparte na języku migowym, tłumaczenia, instalacje audiowizualne, utwory przeznaczone dla Głuchej Orkiestry Perkusyjnej oraz przeglądy prasy w języku migowym. Mendyk nie ogranicza się przy tym do roli koordynatora projektów – bywa kuratorem, a nawet dramaturgiem czy asystentem reżysera („Opera dla Głuchych”, reż. Wojtek Zrałek-Kossakowski, Teatr Studio, 2018).

W ramach stypendium artystycznego m.st. Warszawy Mendyk pracował nad reportersko-eseistyczną książką, której punktem wyjścia są doświadczenia zebrane przez lata pracy z osobami głuchymi i niedosłyszącymi. „Opera dla Głuchych. Baśń reporterska” to opowieść o „subkulturze Głuchych”, jej specyficznym „systemie znaczeń, schematów myślowych i mitów”. Autor próbuje uchwycić istotę owej subkultury wsłuchując się w świadectwa Adama, Marty i Piotra – trzech osób Głuchych o zupełnie odmiennym statusie w kulturze Polskiego Języka Migowego. Nie mamy tu jednak do czynienia z klasycznym reportażem. W oparciu o solidną dziennikarską robotę Mendyk stworzył coś rodzaju eksperymentalnego poematu. Brzmi egzotycznie? Cóż, trudno, aby było inaczej, skoro celem jest wysłowienie tego, co radykalnie inne.

Adam Woźniak

¹ Cytaty z książki napisanej przez Mendyka w ramach stypendium artystycznego m.st. Warszawy.