Alka Nauman, choreografka, performerka, reżyserka i autorka tekstów, należy do grona najciekawszych artystek młodego pokolenia działających na styku choreografii, performansu, badań artystycznych i praktyk archiwalnych. Jej sztuka zakorzeniona jest w anarchofeminizmie, queerowej teorii archiwum oraz choreograficznej pracy z absurdem, humorem, ekscesem i tekstyliami. Wspólnie z Justyną Szklarczyk współtworzy badawczo-artystyczny duet Lesbi Pensjonari.

Fot. Wojciech Sobolewski

Sama artystka mówi o tworzeniu jak o komponowaniu eliksirów zmieniających świadomość – procesie, w którym ciało, pamięć, groteska i polityczność spotykają się w jednej performatywnej materii. Choreografia nie jest dla niej tylko autonomiczną formą ruchu, lecz narzędziem badania relacji pomiędzy ciałem, historią queerową, przemocą symboliczną i strukturami władzy. W swoich pracach analizuje humor, surrealizm i cielesny nadmiar, które mogą działać jako strategie oporu wobec normatywności i instytucjonalnego porządku.

Ukończyła choreografię w London Contemporary Dance School i antropologię kultury na Uniwersytecie Warszawskim. W latach 2020–2022 uczestniczyła w prestiżowym programie mentoringowym PEER Programme realizowanym przez Studio Wayne McGregor w Londynie.

Pierwsze ważne doświadczenia zdobywała w Londynie. W 2019 roku była asystentką duetu Florence Peake i Eve Stainton przy projekcie realizowanym w Somerset House. Równolegle rozwijała własne projekty choreograficzne. Jednym z pierwszych szerzej zauważonych była praca „Be Fruitful and Multiply”, prezentowana w The Place oraz Chisenhale Dance Space w 2019 roku. Spektakl, będący ironiczną i ekologiczną opowieścią o ambiwalentnej naturze plastikowych toreb, został wyróżniony przez „Springback Magazine” (wydawany przez Aerowaves) jako jedna z prac szczególnie wartych uwagi na europejskiej scenie młodej choreografii.

Istotnym momentem rozwoju jej praktyki była także współtworzona z Lucie Palazot praca „Tanz 23/24” (2020). Projekt stanowił eksperymentalną rekonstrukcję wieczoru tanecznego z 1924 roku, zbudowaną wokół spotkania kompozytora i antyfaszystowskiego radiowca Ernsta Schoena z queerowym tancerzem Henrim Châtin-Hofmannem. Rekonstrukcja historyczna stawała się tu jednocześnie gestem politycznym: próbą przywrócenia pamięci o queerowych i antyfaszystowskich figurach awangardy, wymazywanych z dominujących narracji historycznych.

W 2021 roku Nauman wraz z Adeliną Cimochowicz reżyserowała spektakl „Za tobą, moja zimna ciotko” w Komunie Warszawa, realizowany w sezonie kuratorowanym przez Markusa Öhrna. Spektakl rozwijał strategie queerowej groteski i cielesnego nadmiaru, budując wielozmysłowe doświadczenie, balansujące między wstydem, abiektem a emancypacją. Szczególną rolę odgrywała w nim monumentalna kurtyna traktowana jako organiczny, brudny obiekt, poddawany performatywnym działaniom.

W kolejnych latach artystka coraz częściej uczestniczyła w międzynarodowych projektach performatywnych. W 2022 roku brała udział w „How to Host a Ghost” Simone Mousset i Renelde Pierlot, prezentowanym w Pawilonie Luksemburga podczas Expo 2020 Dubai. Projekt funkcjonował jako performatywna rezydencja-laboratorium badająca nawiedzenie, pamięć i relacje pomiędzy ciałem a przestrzenią wystawienniczą.

W 2023 roku stworzyła performans „Wyspa”, prezentowany podczas Warsaw Gallery Weekend w kontekście wystawy „Prison Boys” Sebastiana Winklera w Galerii Pola Magnetyczne. Praca stanowiła dialog z twórczością Claude Cahun i Marcela Moore – surrealistycznych artystek i antyfaszystek działających na Jersey podczas II wojny światowej. Nauman połączyła w niej queerowe archiwum, performans dźwiękowy i choreografię z refleksją nad pamięcią, oporem i relacją między historią a współczesną tożsamością. W Zachęcie Narodowej Galerii Sztuki odpowiadała za choreografię wystawy „Łzy szczęścia”, traktując ją jako partyturę działań dla widowni (2024). W Narodowym Starym Teatrze przygotowała z kolei choreografię do „Dziejów grzechu” w reżyserii Wojtka Rodaka z muzyką Teoniki Rożynek (2024).

W 2025 roku została laureatką stypendium artystycznego m.st. Warszawy z projektem „Kilka wibracji nie czyni medium”, przedsięwzięciem z pogranicza choreografii eksperymentalnej, performansu i badań artystycznych, inspirowanym historią mediumizmu i spirytyzmu. Projekt w swojej metodologii łączył narzędzia choreograficzne, antropologiczne i kulturoznawcze. W ramach kwerend prowadzonych m.in. w Bibliotece Narodowej, Bibliotece Uniwersytetu Warszawskiego, Instytucie Warburga w Londynie i archiwum Polona analizowane były materiały dotyczące mediumizmu, burleski i kobiecych alternatywnych archiwów wiedzy. Nauman przeprowadziła też otwarte warsztaty choreograficzne oraz pokaz pracy w procesie, który połączony był z sesją feedbackową. W efekcie powstał autorski score choreograficzny, badający relacje pomiędzy ciałem, intuicją, archiwum i praktykami mediumicznymi.

Twórczość Nauman konsekwentnie rozwija choreografię poza tradycyjnie rozumianą sceną. Choreografia staje się u niej narzędziem translacji: przekładania archiwum na performans, wystawy na score, tekstu na działanie cielesne, a badań artystycznych na warsztat i praktykę wspólnotową. Dlatego równie naturalnie funkcjonuje w polu sztuk performatywnych, galerii, działań edukacyjnych i projektów badawczych. Charakterystycznym elementem jej języka pozostają humor, satyra i groteska. Jej praktyka traktuje choreografię jako metodę badania pamięci, wspólnoty i sposobów wyobrażania sobie innych form życia społecznego.

Katarzyna Niedurny