Klaudia Obrębska to badaczka i popularyzatorka architektury oraz dziedzictwa kulturowego związana z Warszawą. Studiowała etnologię i antropologię kultury na Uniwersytecie Warszawskim oraz historię sztuki na Uniwersytecie Jagiellońskim i Uniwersytecie Warszawskim. Była redaktorką, autorką części historycznej oraz koordynatorką projektu publikacji „Socmodernizm. Poradnik dobrych praktyk architektonicznych” (TONZ OW, 2022). Jest współautorką artykułu naukowego o warszawskiej architekturze handlowej okresu PRL i jej losach po transformacji, opublikowanego w czasopiśmie „Przestrzeń Urbanistyka Architektura” (1/2019). Prezentowała także referaty poświęcone powojennemu modernizmowi oraz twórczości architektów pochodzenia żydowskiego. Prowadzi audycje radiowe „Mazowieckie kulturalnie” i „Kobiece historie” w Radiu dla Ciebie, a także, wraz z Muzeum Powstania Warszawskiego, przygotowała audycję oraz cykl infografik „Śladami. 63 miejsca Powstania Warszawskiego”. Jest autorką w serwisie „Spotkania z Zabytkami”. Prowadzi warsztaty, spotkania autorskie i aktywnie angażuje się w działania związane z jej zainteresowaniami badawczymi.
Fot. Wojciech Łuszczyk
Prowadzi także profil @miasto.tlumacze na Instagramie, gdzie popularyzuje tematykę związaną z miastem, zabytkami i architekturą. Zgromadziła tam około 3000 obserwatorów. Przypomina i opisuje sylwetki architektów oraz urbanistów, pokazuje przestrzenie miejskie, opowiada o wystawach i wydarzeniach związanych z architekturą. Publikuje materiały zabawne i przystępne, z założeniem, że profil ma zachęcać do głębszego wejścia w miasto i być przeznaczony nie tylko dla specjalistów.
W ramach projektu zrealizowanego dzięki stypendium artystycznemu m.st. Warszawy opracowała do publikacji materiały o warszawskim środowisku architektów pochodzenia żydowskiego. Dokumentację badań planuje przekazać do Żydowskiego Instytutu Historycznego. Punktem wyjścia jej projektu „Bardzo zdolny młody architekt” są wywiady przeprowadzone w latach 50. XX wieku przez Annę Kubiak z polskimi architektami i architektkami, zebrane pod tytułem „O zmarłych architektach Żydach”. W rozmowach wspominali oni swoich kolegów po fachu zamordowanych lub zmarłych w czasie wojny i Zagłady. Obrębska wykonała dokumentację fotograficzną i transkrypcję zbioru wywiadów, a także przeprowadziła kwerendy archiwalne i biblioteczne m.in. w archiwach Politechniki Warszawskiej, Uniwersytetu Warszawskiego, Akademii Sztuk Pięknych i ŻIH. Zestawienie ujawnia zarazem skalę rozproszenia i fragmentaryczności wiedzy o tym środowisku. W transkrypcjach powracają nazwiska architektów i projektantów, których dorobek przed wojną współtworzył pejzaż nowoczesnej Warszawy i innych polskich miast, a których losy zostały gwałtownie przerwane, przemilczane albo zachowały się jedynie w historiach mówionych. Projekt Obrębskiej pozwala odtworzyć biografie zapomnianych projektantów i projektantek pochodzenia żydowskiego, takich jak: Roman i Grzegorz Sigalinowie, Maksymilian Goldberg, Jerzy Gelbard, Henryk Blum, Henryk Oderfeld czy Ludwik Paradistal. Inne relacje pozwalają uzupełnić szczegóły dotyczące ich edukacji, środowiska rodzinnego, udziału w konkursach, zrealizowanych projektów, pracy społecznej, temperamentu artystycznego i wojennych losów. Dzięki temu projekt Obrębskiej nie sprowadza się do stworzenia listy nazwisk, lecz odsłania sieć relacji zawodowych, towarzyskich i instytucjonalnych, która realizowała się przez wspólne pracownie, konkursy, współprace, kontakty z SARP-em, Politechniką Warszawską, środowiskami artystycznymi, inwestorami prywatnymi oraz instytucjami.
Z materiałów wyłania się obraz żydowskich architektów jako integralnej części polskiej nowoczesności: osób wykształconych na uczelniach w Warszawie, Lwowie, Krakowie czy za granicą, zaangażowanych w projektowanie mieszkań, kin, sanatoriów, budynków użyteczności publicznej, a także wnętrz, uczestników debat i członków organizacji zawodowych. Projekt Obrębskiej przywraca te postaci jako pełnoprawnych współtwórców miejskiego dziedzictwa. Jak sama zauważa: podobnymi opracowaniami mogą pochwalić się dotąd tylko dwa miasta – Kraków i Łodź. Dzięki niej dołącza do nich Warszawa. Biografie zostały opublikowane także na wspomnianym profilu @miasto.tlumacze, aby udostępniać wiedzę o architektach jak najszerzej.
Anna Pajęcka
