Joanna Porębska jest architektem, urbanistą i badaczem krajobrazu kulturowego. Ukończyła studia na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej oraz Wydziale Matematyki Uniwersytetu Warszawskiego.

Fot. Archiwum prywatne

Od początku swojej działalności zawodowej związana była z problematyką rozwoju przestrzennego miast, krajobrazu kulturowego oraz relacji między historią miejsca a współczesnym projektowaniem urbanistycznym. Pracowała w Instytucie Kształtowania Środowiska nad planami zagospodarowania przestrzennego Lubelskiego Zagłębia Węglowego i miasta Łęczna, zdobywając doświadczenie w interdyscyplinarnych zespołach planistycznych. Prowadziła też badania nad zastosowaniem metod matematycznych w planowaniu przestrzennym na University of Michigan w Ann Arbor oraz badania dotyczące rozwoju i architektury miast amerykańskich w Newberry Library w Chicago.  

Była starszym specjalistą w Pracowniach Konserwacji Zabytków, gdzie zajmowała się studiami historyczno-urbanistycznymi i opracowaniami konserwatorskimi dla miast historycznych w Polsce.

Szczególne miejsce w jej dorobku zajmują Warszawa, Żyrardów, Czersk, Góra Kalwaria oraz obszar Mazur i Wielkich Jezior Mazurskich. I to właśnie z rozwojem urbanistycznym Warszawy związany jest jej projekt realizowany w ramachstypendium artystycznego m.st. Warszawy. Współpracowała m.in. z Mazowieckim Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków oraz Stołecznym Konserwatorem Zabytków, opiniując i przygotowując wytyczne do miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego dla wielu obszarów Warszawy i Mazowsza. W swojej pracy konsekwentnie podkreśla znaczenie „tradycji miejsca” oraz rolę historii jako aktywnego narzędzia budowania współczesnej tożsamości przestrzeni, co także udowadnia w projekcie stypendialnym.

Ważnym nurtem jej działalności była również popularyzacja idei projektowania dostępnego i architektury bez barier. Kierowała Fundacją „Dom dostępny”, wcześniej współtworząc program o tej samej nazwie, który zdobył wiele istotnych wyróżnień.

W dorobku Joanny Porębskiej znajdują się też liczne publikacje, ekspertyzy i projekty badawcze dotyczące urbanistyki historycznej, krajobrazu kulturowego i dziedzictwa przestrzennego, m.in. „Atlas historyczny Warszawy” (1999), „Wisła online – krajobraz kulturowy doliny Wisły w Warszawie”, „Krajobraz kulturowy Mazowsza – potencjał dziedzictwa” (2018), a także opracowania poświęcone Żyrardowowi, Skarpie Warszawskiej i tradycjom urbanistycznym Warszawy.

W ramach wspomnianego stypendium artystycznego m.st. Warszawy zrealizowała działanie „Dziedzictwo urbanistyczne międzywojennej Warszawy”, polegające na analizie jego znaczenia dla współczesnego i potencjalnego rozwoju stolicy. Porębska pokazywała, w jaki sposób idee urbanistyczne okresu II Rzeczpospolitej nadal kształtują współczesną strukturę miasta. Efektem wielomiesięcznych badań jest subiektywna mapa i baza „obiektów urbanistycznych” Warszawy międzywojennej: od Saskiej Kępy, Żoliborza i Ochoty, przez osiedla TOR i WSM, po parki, miasta-ogrody, porty i założenia infrastrukturalne. Opracowanie ukazuje Warszawę jako projekt nowoczesny i wizjonerski, tworzony po 1918 roku przez najwybitniejszych polskich architektów i urbanistów. Porębska analizuje także, w jaki sposób międzywojenne idee dotyczące zieleni, mieszkalnictwa społecznego, infrastruktury, przewietrzania miasta czy relacji z Wisłą zostały zapisane w przestrzeni i wciąż wpływają na rozwój stolicy, co okazuje się bardzo istotne dla współczesnego myślenia o mieście. Jak sama pisze: „Staram się odkryć, jakie dziedzictwo przestrzeni i jakie wartości intelektualne są ważne dla przyszłego kształtu miasta. (…) Projekt ma spopularyzować wyjątkowe dziedzictwo urbanistyczne międzywojennej Warszawy. Ma zaproponować spacer w przeszłość tym wszystkim, którzy mają wpływ na kształt miasta, i tym, którzy z niego korzystają. Pokazać, że oprócz dzisiejszej Warszawy (…) jest także wspaniałe (…) miasto międzywojenne, bo trzeba, jak pisał prof. Oskar Sosnowski, «w działaniach na rzecz przyszłości oprzeć się na doświadczeniu przeszłości, odgrzebać to, co w niej miało nieprzemijającą wartość, poprawić, co nieopatrzność zepsuła»”.

Joanna Porębska podjęła się wymagającego zadania opracowania tematu, który mimo swojej wagi nie funkcjonuje jeszcze szeroko w świadomości publicznej. Jej projekt pomaga wyobrazić sobie potencjał Warszawy jako miasta dobrze zaplanowanego, spójnego i bardziej przystępnego urbanistycznie – takiego, na jakim zależy mieszkankom i mieszkańcom. 

Anna Pajęcka