Wojciech Rodak to reżyser teatralny, dramaturg i autor projektów performatywnych, absolwent reżyserii teatralnej w Akademii Sztuk Teatralnych w Krakowie oraz produkcji filmowej w Szkole Filmowej w Łodzi. W swojej twórczości łączy teatr repertuarowy z praktykami partycypacyjnymi, dokumentalnymi i queerowymi, interesując się społecznymi mechanizmami wykluczenia, pamięcią zbiorową oraz sposobami reprezentowania doświadczeń marginalizowanych grup. Jego spektakle często bazują na klasycznych tekstach kultury, zestawianych ze współczesnymi tematami społecznymi, wykorzystując znane narracje jako narzędzia do opowiadania o przemocy symbolicznej, tożsamości i możliwościach emancypacji.

Fot. Magda Hueckel

Zadebiutował w 2020 roku spektaklem „Żeglarz”, inspirowanym dramatem Jerzego Szaniawskiego, który zrealizował w Teatrze Dramatycznym im. Jerzego Szaniawskiego w Wałbrzychu. Przedstawienie podejmowało temat pamięci i polityki upamiętniania, wykorzystując figurę pomnika jako punkt wyjścia do refleksji nad budowanymi współcześnie wspólnotowymi narracjami historycznymi. Spektakl pytał o to, jakie formy upamiętnienia są w ogóle dziś potrzebne oraz kto sprawuje władzę nad pamięcią i przestrzenią publiczną.

W 2021 roku Rodak został laureatem nagrody Debiut TR podczas 10. Forum Młodej Reżyserii, a następnie zrealizował spektakl „Tom na wsi” w TR Warszawa na podstawie dramatu Michela Marca Boucharda. Przedstawienie opowiadało historię młodego geja, który przyjeżdża na pogrzeb partnera do jego rodzinnej miejscowości. Zostaje tam zmuszony do konfrontacji z przemocą wyparcia, homofobią i ze społecznym zakłamaniem. Rodak potraktował dramat Boucharda jako opowieść o niemożliwości żałoby i o społeczeństwie, które odmawia osobom queerowym prawa do widzialności nawet w perspektywie śmierci.

W tym samym roku stworzył partycypacyjny projekt „Praktyka widzenia” w Teatrze Nowym im. Kazimierza Dejmka w Łodzi, z udziałem osób z dysfunkcją wzroku. Punktem wyjścia do pracy była „Teoria widzenia” Władysława Strzemińskiego oraz pytanie o dominację wzroku jako podstawowego narzędzia odbioru sztuki. Również w 2022 roku, razem z Szymonem Adamczakiem, zrealizował spektakl „Kolorowe sny” w Teatrze Polskim w Poznaniu z udziałem queerowej młodzieży. Projekt miał charakter edukacyjno-partycypacyjny i tworzył przestrzeń dla młodych osób LGBTQ+, aby mogły opowiedzieć o swoich doświadczeniach, lękach, marzeniach i języku codzienności.

Jego debiutancki dramat „cHIMera” został wyróżniony w drugiej edycji „AURORY. Nagrody Dramaturgicznej Miasta Bydgoszczy”, zaś prapremiera czytania scenicznego miała miejsce podczas Criminal Queerness Festival w 2023 roku. Sztuka inspirowana była historią Herculine Barbin i stanowiła queerową reinterpretację melodramatu.

W 2024 roku w Narodowym Starym Teatrze im. Heleny Modrzejewskiej wyreżyserował „Dzieje grzechu” na motywach powieści Stefana Żeromskiego. Spektakl stanowił queerowo-feministyczną reinterpretację historii Ewy Pobratyńskiej i próbę odejścia od męskiego spojrzenia na kobiece ciało i seksualność, utrwalonego przez tradycję oraz kino. W centrum zainteresowania twórców znalazły się patriarchalne mechanizmy kontroli oraz zmieniające się społeczne narracje dotyczące kobiet i ich podmiotowości.

W tym samym roku zrealizował także „Skok wzwyż” w Teatrze Dramatycznym w Warszawie – spektakl inspirowany autobiograficznym esejem Macieja Jakubowiaka, poświęcony tematowi awansu społecznego i doświadczeń trzech pokoleń kobiet żyjących w Polsce XX i XXI wieku.

Projekt, zrealizowany w ramach stypendium artystycznego m.st. Warszawy, inspirowany był „Księciem niezłomnym” Juliusza Słowackiego i poświęcony pracy z osobami uchodźczymi i migranckimi mieszkającymi w Warszawie oraz poszukiwaniu języka teatralnego pozwalającego opowiadać o współczesnym doświadczeniu migracji. W toku warsztatów, rozmów i pracy dokumentalnej powstał autorski scenariusz „Niezłomny”. Ze względu na osobisty charakter opowiadanych historii i kwestie bezpieczeństwa uczestników zrezygnowano z publicznej prezentacji scenicznej, przygotowując zamiast niej materiał audio z fragmentami scenariusza. Projekt stał się okazją do budowania zaufania, pracy z dokumentem oraz poszukiwania odpowiedzialnych metod reprezentowania doświadczeń migracyjnych w teatrze.

Twórczość Wojciecha Rodaka można postrzegać jako konsekwentną próbę rozwijania teatru empatycznego i wspólnotowego, który jednocześnie pozostaje krytyczny wobec społecznych struktur przemocy i wykluczenia. Reżyser pracuje z aktorami niezawodowymi, marginalizowanymi grupami lub doświadczeniami niewidocznymi w dominujących narracjach kulturowych. Charakterystyczne dla jego praktyki jest wykorzystywanie klasycznych tekstów jako narzędzi do reinterpretacji współczesności oraz łączenie estetyki melodramatu, performansu i teatru dokumentalnego. W centrum jego działań pozostaje pytanie o możliwość reprezentacji doświadczeń queerowych, migracyjnych i klasowych bez reprodukowania stereotypowego przedstawienia ofiary, a także o tworzenie takich form teatru, które stają się przestrzenią realnego spotkania, współobecności i negocjowania społecznej widzialności.

Katarzyna Niedurny