Karolina Pluta to pedagożka teatru, coachka, artystka społeczna i performerka. Zajmuje się wymyślaniem i produkowaniem spektakli, tworzeniem projektów społeczno-artystycznych oraz pracą na rzecz przeciwdziałania wypaleniu zawodowemu w środowisku kultury i sztuki. W swojej praktyce konsekwentnie traktuje teatr jako sztukę społeczną – przestrzeń spotkania, negocjowania relacji, budowania wspólnotowości i pracy z doświadczeniem jednostkowym oraz zbiorowym.
Fot. Mikołaj Starzyński
Jest absolwentką Laboratorium Nowych Praktyk Teatralnych na Uniwersytecie SWPS, Pogłębionego Treningu Kontakt Improwizacji oraz International Summer School on Theatre in Social Context, organizowanego przez Archa Theatre w Pradze. Od 2017 roku współprowadzi zajęcia „Praca z widzem” na studiach podyplomowych pedagogika teatru w Instytucie Kultury Polskiej na UW. W latach 2016–2021 działała jako performerka i współtwórczyni działań w ramach kolektywu Laboratorium Teatralno-Społeczne, realizującego spektakle i akcje performatywne, osadzone na pograniczu sztuki, edukacji i aktywizmu społecznego.
W ciągu ostatnich lat współpracowała m.in. z Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN, Instytutem Teatralnym im. Zbigniewa Raszewskiego, TR Warszawa, Nowym Teatrem, Cricoteką, Instytutem Kultury Miejskiej, Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie i Teatrem 21, prowadząc warsztaty, procesy rozwojowe i działania performatywne.
Istotnym obszarem jej aktywności jest tworzenie spektakli opartych na badaniach społecznych i pracy dokumentalnej. W 2023 roku wraz ze Stowarzyszeniem Pedagogów i Pedagożek Teatru zrealizowała spektakl „Lista uchybień” (reż. Pamela Leończyk), będący opowieścią o wyzwaniach pracy w instytucjach kultury. Karolina Pluta była inicjatorką procesu, kuratorką projektu, prowadziła wywiady oraz współtworzyła scenariusz, a także wystąpiła w spektaklu jako performerka. Jak mówiła w rozmowie dla „Dwutygodnika”: „Lista uchybień jest związana z moim osobistym doświadczeniem. Dwa i pół roku temu, gdy pracowałam w instytucji kultury i wróciłam z urlopu, otrzymałam dokument o takiej nazwie. Był tam szereg zarzutów dotyczących mojej pracy. Znaczna ich część nawiązywała do kryteriów nieuzgodnionych w umowie, niektóre były sprzeczne z wcześniejszymi ustaleniami. Czułam wtedy niesprawiedliwość, smutek oraz nieadekwatność”. Dalej podkreślała również, że doświadczenie to stało się impulsem do pracy nad tematami przeciążenia, konfliktów w instytucjach kultury i wypalenia zawodowego, które regularnie pojawiają się w prowadzonych przez nią warsztatach i działaniach rozwojowych.
Wcześniej współtworzyła także „Lekcje oporu” (reż. Dorota Ogrodzka, 2020), spektakl poświęcony strajkowi nauczycieli w Polsce w 2019 roku. Projekt miał eksperymentalną formę online wykorzystującą platformę Zoom, video art i partycypację widzów. Scenariusz powstał na podstawie wywiadów z nauczycielami i nauczycielkami – zarówno osobami uczestniczącymi w strajku, jak i tymi, które zdecydowały się nie protestować. Karolina Pluta prowadziła część rozmów badawczych, współtworzyła scenariusz i występowała w spektaklu.
Przez ostatnie lata Karolina Pluta była silnie związana ze Stowarzyszeniem Pedagogów i Pedagożek Teatru. Od 2016 roku działała w zarządzie organizacji, a w latach 2019–2024 pełniła funkcję prezeski stowarzyszenia. Była również kuratorką i producentką Ogólnopolskiego Forum Pedagogów Teatru, które odbyło się w 2018 i 2019 roku.
W ramach stypendium artystycznego m.st. Warszawy Pluta zrealizowała społeczno-artystyczny projekt „Policz do 10 – opowieści matek wychowujących «trudne» dzieci”, poświęcony doświadczeniu matek wychowujących dzieci wymagające szczególnego wsparcia – m.in. dzieci z ADHD i w spektrum autyzmu. W ramach przedsięwzięcia zrealizowano serię wywiadów dokumentalnych, które stały się podstawą autorskiego tekstu scenicznego z elementami stand-upu, performansu i teatru dokumentalnego. Integralną częścią projektu były również kręgi dla matek dzieci z ADHD.
Finałem projektu były dwa publiczne pokazy w Ośrodku Kultury Ochoty w Warszawie. Spektakl opowiadał o emocjonalnym i społecznym wymiarze opieki oraz niewidzialnej pracy. Projekt spotkał się z dużym zainteresowaniem publiczności i stał się impulsem do dalszych działań warsztatowych oraz kolejnych prezentacji.
Premiera stand-upu w listopadzie 2025 roku. Fot. Alicja Szulc
Twórczość Karoliny Pluty można sytuować w nurcie współczesnych praktyk społeczno-artystycznych, które odchodzą od myślenia o teatrze jako autonomicznym dziele na rzecz teatru jako procesu relacyjnego. Charakterystyczne dla jej działań jest łączenie metod badawczych, pracy dokumentalnej i praktyk wspólnotowych z doświadczeniem performatywnym. Jej projekty często wyrastają z realnych konfliktów, napięć i kryzysów obecnych w środowisku pracy, edukacji czy instytucjach kultury. Zamiast budować dystans między sztuką a rzeczywistością społeczną, wykorzystuje teatr jako narzędzie rozmowy, negocjowania emocji i odzyskiwania sprawczości. Szczególnie wyraźnie widoczna jest w jej pracy koncentracja na tematach przeciążenia, niewidzialnej pracy emocjonalnej oraz potrzebie tworzenia bardziej wspierających i partnerskich modeli funkcjonowania instytucji kultury.
Katarzyna Niedurny
