„Tiếng vọng Vác-sa-va” to z języka wietnamskiego „Echo Warszawy”. Stołeczny artysta Aleksander Makowski postanowił to echo wzmocnić, dokumentując tym samym współczesny wymiar życia diaspory wietnamskiej, która od lat 50. XX wieku stanowi ważną część społecznej tkanki miasta.
Fot. Arjun Talwar
Według oficjalnych danych Urzędu do Spraw Cudzoziemców z 2025 roku w województwie mazowieckim legalnie przebywa około dziewięciu tysięcy osób pochodzenia wietnamskiego. Nieoficjalnie jest ich znacznie więcej. To jedna z największych społeczności mniejszościowych w stolicy, która odcisnęła trwały ślad na jej charakterze oraz kulturze. Makowski miał okazję poznać to zjawisko, gdy podczas festiwalu Polsko-Wietnamski Most Kultury, organizowanego od 2024 roku w dzielnicy Włochy, usłyszał zespoły wykonujące zarówno muzykę wietnamską, jak i polską.
Zainspirowany tym wydarzeniem, postanowił utrwalić relację dwóch odległych geograficznie kultur, które przenikają się swobodnie na tym samym obszarze aglomeracyjnym. Siłą rzeczy w nierównych proporcjach, ale ze wzajemnym szacunkiem i otwartością na dialog. Na tożsamość miasta składają się w końcu nie same tylko największe zjawiska, lecz również te istotne dla mniejszych środowisk. Makowski nad podobną tematyką pracował już wcześniej, chociażby tworząc muzykę do filmu dokumentalnego „Listy z Wilczej”. Przedstawiono w nim obraz zmieniającego się społeczeństwa z perspektywy mieszkańców ulicy pochodzących, między innymi, z Indii, Syrii czy Chin.
Reżyser i narrator filmu to mieszkający od ponad dziesięciu lat w Warszawie, a pochodzący z Delhi Arjun Talwar. Dokumentując codzienność zwykłych ludzi, pokazał, jak jedna ulica dużego miasta może pomieścić barwną mozaikę kultur i łączyć ludzi o różnych pochodzeniach. Rola muzyki była w tym przedsięwzięciu kluczowa, bo pomogła uspójnić opowieści i zbudować jednolitą narrację. Makowski doskonale wiedział, jak do tego podejść, dzięki wcześniejszej współpracy z zagranicznymi artystami oraz podróżom do Indii i innych miejsc w Azji. Tam muzyka, która nad Wisłą wybrzmiewa tylko w specyficznych okolicznościach, jest obecna na każdym kroku.
Nie bez znaczenia są również inne jego działania związane z tą dziedziną sztuki. Współpracuje z zespołem Trupa Trupa, dla którego wyreżyserował kilka teledysków i organizował sesje zdjęciowe. Ostatnio zaangażował się również w przedsięwzięcie zainicjowane przez lidera grupy, a także poetę i aktywistę, Grzegorza Kwiatkowskiego. Rezultatem projektu będą film i muzyka, bazujące na relacjach zaczerpniętych ze znajdującego się na Uniwersytecie Yale Fortunoff Video Archive for Holocaust Testimonies. W tym przepastnym archiwum znajduje się ponad cztery tysiące nagrań wideo z relacjami ocalałych z Holocaustu, świadków, osób ukrywających się w trakcie czystek, bojowników ruchu oporu oraz wyzwolicieli.
Makowski współpracował także z Kortezem i jest członkiem zespołu The Saturday Tea. Występował na licznych festiwalach w Polsce i za granicą (m.in. na amerykańskim SXSW, holenderskim Incubate, niemieckim C/O Pop czy rodzimych Off Festivalu oraz Openerze). W 2021 roku zrealizował debiutancki film animowany „Opus Magnum”, który zdobył nagrodę publiczności gdańskiego Międzynarodowego Festiwalu Filmów Animowanych. Dzięki tym doświadczeniom projekt „Tiếng vọng Vác-sa-va – muzyka wietnamskiej Warszawy” jest wolny od tokenizmu i widać w nim autentyczną potrzebę dialogu.
W lepszym zrozumieniu specyfiki wietnamskiej muzyki pomogli Makowskiemu członkowie zespołu Blue Wave – Long Do i Minh Hai Duong. Dzięki ich wskazówkom powstał konceptualny album złożony z dziewięciu utworów. W brzmieniu nawiązuje do podkładów karaoke, czyli rozrywki popularnej zarówno w Wietnamie, jak i wśród wietnamskiej społeczności mieszkającej w Polsce. Makowski stworzył na tym fundamencie muzykę łączącą nastrój polskich i zachodnich ballad z liniami melodycznymi pasującymi do języka wietnamskiego. W odróżnieniu od wielu innych projektów realizowanych na styku kultur w tym przypadku celem nie było zderzenie dwóch folklorów czy szukanie podobieństw w muzyce dawnej sprzed dziesiątek lat, tylko dostrzeżenie, jak wiele łączy nas tu i teraz. Następnym krokiem będzie wspólne wykonanie tych kompozycji na scenie i skonfrontowanie ich z publicznością.
Jarosław Kowal