Łukasz Chotkowski to dramaturg, reżyser, autor tekstów teatralnych i teoretycznych, którego działalność od kilkunastu lat konsekwentnie rozwija się na styku teatru krytycznego, dokumentalnego i społecznie zaangażowanego. Absolwent Akademii Teatralnej w Warszawie, współpracował z wieloma najważniejszymi scenami w Polsce, m.in. z teatrami w Bydgoszczy, Wałbrzychu, Warszawie, Szczecinie i Opolu.
Na początkowym etapie swojej kariery (2008–2015) współpracował z Teatrem Polskim w Bydgoszczy jako dramaturg. Za adaptację „Sprawy Dantona” w reżyserii Pawła Łysaka otrzymał nagrodę na Festiwalu Klasyka Polska w Opolu (2009). Równolegle rozwijał także własną działalność reżyserską. Za swoją inscenizację polskiej prapremiery tekstu Elfriede Jelinek otrzymał nagrodę za debiut reżyserski na Festiwalu Prapremier w Bydgoszczy (2008). W kolejnych realizacjach sięgał m.in. po twórczość Sarah Kane („Łaknąć”) oraz Eurypidesa („Hekabe”), interesując się szczególnie tekstami sytuującymi ludzkie doświadczenie w miejscu przemocy, rozpadu i kryzysu wspólnoty.
Fot. Archiwum prywatne
Chotkowski jest autorem i współautorem scenariuszy i adaptacji do licznych spektakli Mai Kleczewskiej, należących dziś do najgłośniejszych realizacji współczesnego polskiego teatru. W ostatnich latach podjął współpracę jako współautor tekstów i dramaturg m.in. przy spektaklach „Elizabeth Costello. Siedem wykładów i pięć bajek z morałem” w reżyserii Krzysztofa Warlikowskiego, „Wiśniowy sad” i „Internat” Pawła Łysaka. W jego dramaturgicznej praktyce klasyczne teksty stają się materiałem do współczesnej diagnozy społecznej i politycznej, są poddawane reinterpretacji, przepisywaniu, a także konfrontowane z aktualnymi konfliktami, kryzysami i mechanizmami wykluczenia.
Istotnym obszarem działalności Chotkowskiego pozostaje teatr dokumentalny i projekty oparte na długotrwałej pracy badawczej. Wspólnie z Magdą Fertacz realizował przedsięwzięcia poświęcone kobietom funkcjonującym na marginesach społecznej widzialności. Jednym z nich był projekt „Nikt nie byłby mną lepiej. Koncert”, oparty na historiach więźniarek z zakładu karnego w Krzywańcu (2014). Spektakl, prezentowany w Lubuskim Teatrze w Zielonej Górze, łączył formę dokumentalną z muzyczną i performatywną, oddając głos osobom na co dzień pozbawionym reprezentacji. Chotkowski podkreślał w wywiadach, że nie interesuje go paternalistyczne myślenie o teatrze jako narzędziu naprawiania ludzi, lecz raczej próba stworzenia przestrzeni, w której możliwe staje się spotkanie różnych doświadczeń i rozpoznanie wspólnych mechanizmów społecznego wykluczenia.
W projekcie „Strachu NIE MA” (2016), przygotowywanym między Polską a Indiami, twórcy skupili się na sytuacji wdów z miasta Vrindavan – kobiet pozbawionych po śmierci mężów środków do życia i społecznego statusu. Chotkowski wielokrotnie wracał do Indii, rozwijając projekt w dialogu z jego bohaterkami i stopniowo rozbudowując materiał dramaturgiczny. Ważnym elementem tej pracy było dążenie do odzyskania przez bohaterki podmiotowości oraz odejście od egzotyzującego spojrzenia na doświadczenie wykluczenia.
Chotkowski rozwija także projekty sytuujące się na pograniczu teatru, performansu i instalacji artystycznej. Jest autorem m.in. instalacji „Fuga” (2010), inspirowanej twórczością Paula Celana, prezentowanej w Centrum Nauki Kopernik, oraz projektu „RE//MIX Marina Abramović: TERAZ” (2013), realizowanego w Komunie Warszawa.
Projekt stypendium artystycznego m.st. Warszawy „Umadevi Wanda Dynowska” obejmował przygotowanie autorskiego scenariusza spektaklu dla Teatru Malabar Hotel w Warszawie, poświęconego postaci Wandy Dynowskiej – pisarki, tłumaczki i działaczki zaangażowanej w pomoc uchodźcom w Indiach. Praca nad projektem opierała się na szerokiej kwerendzie prowadzonej w Polsce i Indiach, obejmującej archiwa, publikacje oraz wywiady z osobami związanymi z bohaterką. W ramach przedsięwzięcia zrealizowano wyjazd studyjny do Indii oraz nagrania filmowe z udziałem indyjskiego aktora Tapas Chatterjee i osób pamiętających działalność Dynowskiej. Materiały te stały się częścią scenariusza oraz przyszłej realizacji scenicznej.
Twórczość Łukasza Chotkowskiego można postrzegać jako konsekwentnie rozwijany projekt teatru empatycznego i interwencyjnego, który unika prostych deklaracji politycznych na rzecz budowania złożonych sytuacji spotkania. Charakterystyczne dla jego pracy jest przesuwanie uwagi z centrum na margines, ku osobom niewidzialnym, wykluczonym lub pozbawionym prawa do własnej narracji. Równie ważne pozostają w nim pytania o cielesność, pamięć, obecność i możliwość doświadczenia wspólnoty w świecie zdominowanym przez przemoc, nierówności i kryzys reprezentacji. Chotkowski łączy w swojej praktyce myślenie dramaturgiczne z dokumentalnym researchem, działaniami performatywnymi i doświadczeniem pracy kolektywnej, dzięki czemu jego projekty często wymykają się jednoznacznym podziałom gatunkowym. To teatr, który nie tyle opowiada o rzeczywistości, ile próbuje stworzyć warunki do jej wspólnego przeżycia i przepracowania.
Katarzyna Niedurny
